Στην Έκθεση Πανελληνίων χρειάζεται να απαντάς στο ζητούμενο, να στηρίζεις τα επιχειρήματά σου και να ολοκληρώνεις το κείμενο στον διαθέσιμο χρόνο. Η παραγωγή λόγου είναι μέρος του μαθήματος «Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία» και στα πρόσφατα θέματα βαθμολογείται με 30 μονάδες. Ακολουθούν παραδείγματα δομής, τρόποι τεκμηρίωσης και ασκήσεις γραφής.

Τι ζητάει η εκφώνηση

Πριν γράψεις, σημείωσε δίπλα στην εκφώνηση:

  • σε ποιον απευθύνεσαι και τι είδος κειμένου γράφεις, για παράδειγμα άρθρο ή ομιλία
  • ποιο είναι το συγκεκριμένο θέμα
  • αν ζητούνται αιτίες, συνέπειες, τρόποι αντιμετώπισης ή συνδυασμός
  • αν πρέπει να πάρεις θέση ή να αναπτύξεις αντικρουόμενες απόψεις
  • πόσες λέξεις ζητούνται (στα πρόσφατα θέματα συνήθως 350-400, άρα κοιτάς πάντα το ακριβές όριο της εκφώνησης)

Αν σου ζητούν τρόπους με τους οποίους το σχολείο μπορεί να ενισχύσει τη φιλαναγνωσία, κράτησε χώρο για συγκεκριμένες προτάσεις. Μια ολόκληρη σελίδα για την αξία του βιβλίου αφήνει το ζητούμενο αναπάντητο.

Πώς να οργανώσεις το κείμενο

Το παρακάτω σχήμα είναι βοήθημα σχεδιασμού. Ο αριθμός των παραγράφων εξαρτάται από τα ζητούμενα, το είδος του κειμένου και το όριο λέξεων.

Εισαγωγή

Παρουσίασε το θέμα και δώσε στον αναγνώστη μια πρώτη εικόνα της θέσης σου. Για το παράδειγμα της φιλαναγνωσίας, μπορείς να ξεκινήσεις από τη σχολική βιβλιοθήκη και τον τρόπο που τη χρησιμοποιούν οι μαθητές. Μείνε σε στοιχεία που γνωρίζεις ή δίνονται στα κείμενα αναφοράς.

Κύριο μέρος

Για να αναπτύξεις μια ιδέα, δοκίμασε την εξής σειρά:

  1. Θεματική πρόταση: η κεντρική ιδέα της παραγράφου
  2. Ανάπτυξη: εξήγηση, αιτιολόγηση
  3. Τεκμηρίωση: παράδειγμα, στοιχείο από τα κείμενα αναφοράς ή γεγονός που γνωρίζεις με βεβαιότητα
  4. Κλείσιμο: σύνδεση με την επόμενη παράγραφο ή ανακεφαλαίωση

Έλεγξε τη συνεκτικότητα, δηλαδή αν οι ιδέες σου έχουν νοηματική συνέχεια, και τη συνοχή, δηλαδή πώς τις συνδέεις γλωσσικά, για παράδειγμα με συνδετικές λέξεις και αναφορές. Η διάκριση εξηγείται στο σχολικό βιβλίο Έκφρασης–Έκθεσης Γ΄ Λυκείου.

Επίλογος

Συνόψισε τη θέση που ανέπτυξες και κλείσε με μια πρόταση που προκύπτει από το κύριο μέρος. Απόφυγε να ανοίξεις ένα καινούριο ζήτημα που θα χρειαζόταν ξεχωριστή ανάπτυξη.

Διάλεξε τη συνδετική λέξη με βάση το νόημα

Η λέξη δείχνει τη σχέση ανάμεσα στις προτάσεις. Πριν τη διαλέξεις, σκέψου αν εξηγείς μια αιτία, προσθέτεις κάτι ή καταλήγεις σε συμπέρασμα:

  • Αιτιολόγηση: διότι, καθώς, δεδομένου ότι, εξαιτίας
  • Αντίθεση: ωστόσο, αντιθέτως, παρ’ όλα αυτά, εντούτοις
  • Αποτέλεσμα: κατά συνέπεια, ως εκ τούτου, συνεπώς
  • Παράδειγμα: ειδικότερα, χαρακτηριστικά, ενδεικτικά

Το «συνεπώς» χρειάζεται συμπέρασμα που προκύπτει από όσα προηγήθηκαν. Αν απλώς προσθέτεις μια δεύτερη πρόταση, το «επίσης» μπορεί να είναι ακριβέστερο. Η ποικιλία δεν διορθώνει μια ασαφή σχέση ανάμεσα στις ιδέες.

Τρόποι τεκμηρίωσης

Στήριξε τη θέση σου με ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω:

  • αναφορά σε πραγματικά γεγονότα ή κοινωνικά φαινόμενα
  • λογικός συλλογισμός (αιτία → αποτέλεσμα)
  • αντιπαραβολή δύο απόψεων
  • παραπομπή σε κοινή εμπειρία χωρίς γενικολογία

Αν χρησιμοποιήσεις στατιστικό στοιχείο, πρέπει να προέρχεται από πηγή που γνωρίζεις ή από το υλικό της εξέτασης. Μην επινοείς ποσοστά για να ενισχύσεις ένα επιχείρημα.

Από τη γενική διατύπωση σε συγκεκριμένη πρόταση

Ενδεικτικό θέμα εξάσκησης: προτείνεις δράσεις για τη φιλαναγνωσία σε άρθρο της σχολικής εφημερίδας.

Μια πρώτη διατύπωση είναι: «Το σχολείο πρέπει να φέρει τους μαθητές πιο κοντά στο βιβλίο». Για να την αναπτύξεις, χρειάζεται να εξηγήσεις τι προτείνεις και πώς θα λειτουργούσε:

Το σχολείο μπορεί να οργανώσει μια λέσχη ανάγνωσης, στην οποία οι μαθητές θα επιλέγουν κάθε μήνα ένα βιβλίο από τη βιβλιοθήκη. Στη συνάντηση θα συζητούν ένα πρόσωπο ή μια σκηνή που τους έκανε εντύπωση και θα ακούν διαφορετικές ερμηνείες από τους συμμαθητές τους. Έτσι, η ανάγνωση θα αποκτά μια αφορμή για συζήτηση μέσα στη σχολική ζωή.

Η παράγραφος περιγράφει μια προτεινόμενη δράση, δίνει παράδειγμα συμμετοχής και τη συνδέει με τον στόχο της εκφώνησης. Είναι υπόδειγμα ανάπτυξης, όχι έτοιμη απάντηση για απομνημόνευση.

Διαχείριση χρόνου στο τρίωρο

Στο τρίωρο της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας χρειάζεται χρόνος για όλα τα ερωτήματα. Η παρακάτω κατανομή των 180 λεπτών είναι ένα παράδειγμα για δοκιμή στην εξάσκηση, όχι επίσημη οδηγία:

  • 10 λεπτά ανάγνωση κειμένων και εκφωνήσεων
  • 40 λεπτά περίληψη και ερωτήσεις στα μη λογοτεχνικά κείμενα
  • 40 λεπτά ερμηνευτικό σχόλιο στο λογοτεχνικό κείμενο
  • 15 λεπτά σχεδιασμός Έκθεσης (διάγραμμα)
  • 60 λεπτά γραφή Έκθεσης
  • 15 λεπτά τελικός έλεγχος

Μετά το δοκιμαστικό τρίωρο, σύγκρινε την κατανομή με τον χρόνο που χρειάστηκες πραγματικά και προσάρμοσέ την. Στο διάγραμμα της Έκθεσης έλεγξε ότι έχεις υλικό για κάθε ζητούμενο πριν αρχίσεις να γράφεις.

Τα πιο συχνά λάθη

  • γράφεις παράγραφο χωρίς θεματική πρόταση
  • ανακυκλώνεις την εκφώνηση αντί να αναπτύξεις
  • τελειώνεις πρόχειρα γιατί σε πίεσε ο χρόνος
  • χρησιμοποιείς ακραίες εκφράσεις (πάντα, ποτέ, καταστροφή)
  • γράφεις υπερβολικά μακριές προτάσεις που χάνουν τη συνοχή

Πώς να εξασκηθείς αποτελεσματικά

  1. Γράψε παραγράφους 60-80 λέξεων με χρονόμετρο (8-10 λεπτά)
  2. Κάνε ολόκληρη Έκθεση σε 60-70 λεπτά χωρίς σημειώσεις, μένοντας μέσα στο όριο λέξεων της εκφώνησης
  3. Ξαναδιάβασε τη δική σου Έκθεση και τσέκαρε: υπάρχει θεματική πρόταση σε κάθε παράγραφο; Υπάρχει τεκμηρίωση; Δένει ο επίλογος;

Στην αυτοδιόρθωση, σημείωσε τι λείπει από το κείμενό σου και ξαναγράψε μία παράγραφο. Όταν αρχίσεις να γράφεις ολόκληρα κείμενα υπό πίεση, πέρασε και σε χρονομετρημένα τρίωρα για να δεις αν κρατάς την ίδια ποιότητα μέσα στο τρίωρο.

Για να χωρέσεις τη γραπτή εξάσκηση στην εβδομάδα σου, δες το πρόγραμμα διαβάσματος. Αν σε δυσκολεύει το άγχος κοντά στην εξέταση, υπάρχει και ο οδηγός για την τελευταία εβδομάδα.